By Indra Balaratnam
Sebagai seorang pakar diet, saya sering bertemu dengan individu yang benar-benar berusaha untuk membuat pilihan makanan yang lebih sihat tetapi berasa keliru akibat maklumat yang bercanggah. Salah satu punca kekeliruan yang sering timbul ialah cara untuk mentafsir label pemakanan, terutamanya apabila melibatkan kandungan lemak. Ramai yang cepat membuat andaian bahawa sebarang makanan yang berlabel “mengandungi lemak tepu” harus dielakkan sepenuhnya. Reaksi ini, walaupun boleh difahami, boleh menjadi mengelirukan terutamanya apabila melibatkan bahan seperti minyak sawit.
Di Malaysia, minyak sawit merupakan minyak masakan yang biasa digunakan. Ia adalah bahan asas di rumah, restoran, dan juga dalam industri pemprosesan makanan. Namun, walaupun penggunaannya meluas, minyak sawit sering dikritik secara tidak adil kerana kandungan lemak tepunya. Untuk benar-benar memahami peranannya dalam diet yang sihat, kita perlu melihat lebih mendalam daripada sekadar label.
Tidak Semua Lemak Tepu Adalah Sama
Apabila orang melihat istilah “lemak tepu” pada label makanan, mereka sering mengaitkannya dengan peningkatan risiko penyakit jantung. Umum tanggapan ini berpunca daripada kajian lama yang tidak membezakan antara jenis-jenis lemak tepu atau mengambil kira konteks diet secara keseluruhan. Walaupun pengambilan berlebihan sesetengah lemak tepu terutamanya daripada makanan yang diproses dan digoreng secara mendalam boleh memberi kesan negatif kepada kesihatan, penting untuk kita sedar bahawa tidak semua lemak tepu bertindak dengan cara yang sama dalam tubuh.
Minyak sawit mempunyai komposisi asid lemak yang seimbang secara semula jadi, iaitu kira-kira 50 peratus lemak tepu dan 50 peratus lemak tidak tepu. Keseimbangan ini menyumbang kepada kestabilan pengoksidaannya dan jangka hayat yang panjang, menjadikannya minyak masakan yang ideal untuk kaedah memasak suhu tinggi seperti menumis dan menggoreng. Tidak seperti minyak yang dihidrogenasi yang mengandungi lemak trans, iaitu faktor risiko yang terbukti untuk penyakit kardiovaskular, minyak sawit secara semula jadi bebas lemak trans.
Selain itu, minyak sawit kaya dengan karotenoid (pro-vitamin A) dan tokotrienol (vitamin E yang kuat), kedua-duanya mempunyai sifat antioksidan yang menyokong fungsi imun, kesihatan kulit dan perlindungan sel dalam badan kita.
Corak Pemakanan Lebih Penting Daripada Satu Bahan Tunggal
Salah satu mesej utama yang sering saya tekankan kepada klien saya ialah bahawa hasil kesihatan lebih banyak dipengaruhi oleh corak pemakanan secara keseluruhan berbanding satu-satu bahan makanan. Memberi tumpuan hanya kepada satu nutrien atau makanan secara terasing sering membawa kepada pemahaman yang terlalu ringkas dan kadangkala keputusan pemakanan yang kurang tepat.
Sebagai contoh, menggantikan minyak sawit dalam masakan dengan minyak rendah lemak tepu mungkin kelihatan seperti pilihan yang lebih sihat, namun kesan pemakanan keseluruhan bergantung kepada cara minyak tersebut digunakan. Minyak dengan titik asap yang rendah boleh terurai apabila terdedah kepada suhu tinggi, dan ini berpotensi membentuk sebatian berbahaya. Sebaliknya, minyak sawit mempunyai titik asap yang tinggi, menjadikannya pilihan yang stabil untuk kaedah memasak bersuhu tinggi seperti menggoreng dalam minyak banyak atau menumis menggunakan kuali panas.
Sebaliknya, penggunaan minyak sawit secara sederhana dalam masakan di rumah yang disediakan menggunakan sayur-sayuran segar, bijirin penuh dan protein tanpa lemak boleh menjadi sebahagian daripada diet yang menyokong kesihatan jantung dan kesejahteraan keseluruhan.
Apa yang perlu kita galakkan ialah keseimbangan—menggalakkan orang ramai untuk memilih pelbagai jenis makanan yang kurang diproses, menggunakan kaedah memasak yang sihat, dan mengamalkan kesederhanaan. Menyalahkan satu bahan semata-mata tidak akan membawa kepada hasil kesihatan yang lebih baik; malah ia sering menyebabkan kekeliruan dan ketidakseimbangan dalam diet.
Membantu Orang Awam Membaca Label dengan Yakin
Label pemakanan ialah sesuatu yang sangat berkuasa – tetapi hanya jika orang ramai tahu cara menggunakannya. Perkataan seperti “bebas kolesterol”, “mengandungi lemak tepu” atau “tiada lemak trans” tidak seharusnya dibaca secara terasing. Orang awam memerlukan pendidikan yang lebih jelas tentang cara mentafsir label-label ini dan memahaminya dalam konteks yang lebih luas.
Salah satu contoh biasa ialah label “bebas lemak”, yang boleh mengelirukan. Walaupun bunyinya seperti pilihan yang lebih sihat, banyak produk bebas lemak sebenarnya menambah lebih banyak gula, kanji, atau penambah perisa tiruan bagi menggantikan kekurangan rasa akibat ketiadaan lemak. Tambahan ini boleh menjadikan produk tersebut kurang berkhasiat secara keseluruhan, terutamanya jika diambil secara kerap.
Sebagai profesional kesihatan, pendidik dan pihak berkepentingan industri, kita semua mempunyai peranan untuk merapatkan jurang antara sains pemakanan dan kefahaman orang ramai. Ini termasuklah menyampaikan maklumat dengan lebih jelas mengenai ramuan yang biasa digunakan seperti minyak sawit, serta memberikan panduan yang memperkasakan, bukan mengelirukan pengguna.
Minyak Tempatan Bertaraf Antarabangsa
Perlu juga diberi perhatian bahawa minyak sawit, apabila diperoleh secara bertanggungjawab, bukan sahaja menyumbang kepada pemakanan, malah memainkan peranan dalam kelestarian alam sekitar dan ekonomi. Minyak sawit Malaysia khususnya dihasilkan di bawah pensijilan Minyak Sawit Mampan Malaysia (MSPO), yang memastikan pematuhan kepada piawaian alam sekitar, sosial dan tadbir urus (ESG).
Pensijilan ini menggalakkan pemeliharaan biodiversiti, pengurusan sisa yang betul, dan amalan buruh yang adil, dalam masa yang sama membantu mata pencarian ribuan pekebun kecil di seluruh negara. Dengan memilih minyak sawit Malaysia yang diperakui mampan, pengguna bukan sahaja membuat pilihan yang baik untuk kesihatan, tetapi juga keputusan yang bertanggungjawab terhadap alam sekitar.
Melangkaui Sekadar Label
Minyak sawit, seperti mana-mana bahan lain, harus dinilai dalam konteks keseluruhan diet dan gaya hidup seseorang. Ia tidak semestinya tidak sihat hanya kerana mengandungi lemak tepu, sama seperti sesuatu makanan tidak secara automatik menjadi berkhasiat hanya kerana ia “rendah lemak”. Pemakanan adalah tentang keseimbangan dan perincian, dan pendekatan kita juga harus mencerminkan perkara itu.
Dalam usaha kita membina Malaysia yang lebih sihat, marilah kita memberi tumpuan kepada memperlengkapkan orang ramai dengan maklumat yang tepat dan praktikal—agar mereka dapat melihat melangkaui tajuk-tajuk sensasi dan membuat pilihan yang benar-benar menyokong corak pemakanan yang mampan dan sesuai dengan keperluan kesejahteraan diri mereka.
